Tarihte paranın icadıyla bilinen Lidya Krallığı’nın başkenti Sardes, bugün arkeologların zihnini kurcalayan devasa bir yapının gölgesinde. Manisa’nın Salihli ilçesindeki antik kentte, yerden 12 metre yüksekliğe ulaşan ve 20 metre genişliğindeki sur duvarı, Anadolu’nun hiçbir yerinde rastlanmayan bir mimari geleneği barındırıyor. M.Ö. 600’lü yıllara tarihlenen bu görkemli savunma hattının, dönemin süper gücü Asur İmparatorluğu’nun çöküşüyle bağlantılı olduğu ortaya çıktı.
Asur’un Son Nefesi Sardes’te mi?
Uzun yıllardır Lidyalıların bu denli büyük bir savunma duvarına neden ihtiyaç duyduğu sorusu, arkeoloji dünyasının en büyük muammalarından biriydi. Ancak duvarın inşa tarihi, bu sorunun cevabını adeta fısıldıyor. M.Ö. 600’lü yıllar, Mezopotamya’nın acımasız imparatorluğu Asur’un, İskit, Med ve Babil saldırılarıyla tarih sahnesinden silindiği döneme denk geliyor. Araştırmacılar, yıkılan başkentlerinden kaçan Asurlu mühendis ve ustaların, dönemin yükselen gücü Lidya’ya sığındığını ve bu devasa yapının inşasında kilit rol oynadığını değerlendiriyor.
Bu iddianın en somut kanıtı ise duvarın yapımında kullanılan malzemelerde gizli. Kazı çalışmalarında, kerpiçlerin arasında “pişmiş tuğla” kullanıldığı tespit edildi. Bu teknik, M.Ö. 600’lü yıllarda Anadolu ve Yunanistan’da tamamen bilinmiyordu; yalnızca Mezopotamya’ya, özellikle de Asur kentlerine özgüydü. Bu spesifik tekniğin Sardes’teki tek duvarda görülmesi, “Kayıp Asurluların” Lidya’daki varlığını güçlü şekilde destekliyor.
2500 Yıllık Miras İçin Kopyalama Yöntemi
Lidya Krallığı’nın M.Ö. 547’de Persler tarafından yıkılmasına rağmen ayakta kalmayı başaran bu eşsiz yapı, şimdi doğanın tahribatına karşı korunmaya çalışılıyor. Açık havada yağmur ve rüzgarın etkisiyle erime tehlikesiyle karşı karşıya kalan duvar için dünyada eşine az rastlanır bir proje hayata geçirildi.
Proje kapsamında duvarın milimetrik haritası çıkarıldı, binlerce yıllık kerpiç ve tuğlaların birebir kopyaları laboratuvar ortamında üretildi. Orijinal yapının üzerine hava almasını sağlayan koruyucu bir bandaj uygulandıktan sonra, kopya tuğlalarla duvarın önüne yeni bir yüzey örüldü. Bu yenilikçi yöntem sayesinde ziyaretçiler duvarın orijinal ihtişamını görebilecek; 2500 yıllık gerçek miras ise bu katmanın arkasında güvenle korunacak.
“Anadolu’da Başka Örneği Yok”
Sardes Antik Kenti Kazı Başkanı Prof. Nicholas Cahill, duvarın benzersizliğine vurgu yaparak, “Bu, Lidya’nın sur duvarlarının bir parçası. Kral Kroisos ve babası Alyattes tarafından yaptırıldı. İlk bulduğumuzda ne olduğunu anlamadık çünkü 20 metre genişlik, 12 metre yükseklik bugüne kadar korunmuş. Orijinal yüksekliği bilmiyoruz, 15 metreden fazla olabilir. Anadolu’da ve Akdeniz Bölgesi’nde bunun başka bir örneği yok. Gordion gibi komşu kentlerdeki surlar 3 ila 8 metre arasında değişiyor” dedi.
Prof. Cahill, Asur bağlantısına ilişkin ise şunları söyledi: “Bu kadar büyük surları yapanlar sadece Asurlulardı. Lidyalılar da onlar gibi bir dünya imparatorluğu olmak istiyordu. Duvarın yapımına başlandığı M.Ö. 600’lü yıllarda Asur İmparatorluğu yıkılmıştı. Oradaki insanların nereye kaçtığını düşündüğümüzde, Lidya’ya gelerek bu duvarın yapımını öğretmiş olabileceklerini düşünüyoruz. Pişmiş tuğla ve kerpiç teknolojisi bu dönemde Yunanistan ve Anadolu’da yok; sadece Asur ve Mezopotamya’da var. Bu teknolojiyi Sardes’te sadece bu bölümde görüyoruz.”
